Voor het op verantwoorde wijze markeren en
bespijkeren van de cilinder, moet men beschikken over een geschikt vertrek,
waar men ongestoord kan werken. Bovendien moet men enkele speciale
gereedschappen bij de hand hebben, zoals:
muziekpapier met speciale maatverdeling voor Ka'
i orgelmuziek (zie fig. 8a en 8b).
een speciale tang voor het ontlasten van de veer
op de hamers.
een lange schroevedraaier.
een stel korte schroevedraaiers.
een korte, smalle hamer.
een mal voor normale noten.
een mal voor repeterende noten (z.g. media notas).
een stel kniptangen.
een stemvork.
een stel pincetten.
diverse andere artikelen zoals smeervet,
schoonmaakdoekjes en grafiet.
Om te kunnen markeren moet men het mechaniek in
de markeerpositie plaatsen. Eerst moeten de hamers een voor een van hun
veerkracht worden ontlast. Daarna wordt het mechaniek in de juiste positie
geplaatst om te kunnen markeren. Dit geschiedt door middel van de
reguleerbout (adjuster) welke zich bevindt op de bodem van de Ka'i orgel, in
het midden onder de cilinder. Onze reguleerbout bepaalt de stand van het
mechaniek zowel voor het markeren als voor het spelen. Het is een van de
voomaamste onderdelen van onze Ka'i orgel (fig. 5). Nadat men de te markeren
stukken voor Ka'i orgel getransponeerd en op speciaal Ka'i orgel
muziekpapier geschreven heeft, kan men met het markeren beginnen. Dit moet
zo feilloos als mogelijk geschieden, omdat het herstellen van fouten soms
zeer moeilijk of zelfs onmogelijk is. Op de blanco cilinder wordt ter hoogte
van de worm (fig. 1 en fig. 5) het beginpunt aangegeven. Sommige
arrangeur-toneurs markeren eerst de melodienoten en daama de
begeleidingsnoten. Onze methode verhoogt echter de kans op fouten aangezien
men dan twee keer rond moet gaan. Persoonlijk geef ik er de voorkeur aan de
melodie- en begeleidingsnoten tegelijk te markeren. Eventuele fouten bij het
markeren worden, indien mogelijk, op de cilinder genoteerd.
Nadat men alle 8 stukken gemarkeerd heeft, is de cilinder klaar voor het
bespijkeren. Het bespijkeren geschiedt door middel van 2 maIletjes. Een
maIletje voor de normale noten en een voor de z.g. "media notas" (fig. 28).
Beide maIletjes zorgen ervoor dat de pinnetjes op dezelfde hoogte op de
cilinder geplaatst worden. Aangezien de media notas uitsluitend gebruikt
worden bij repeterende noten zijn ze na het markeren van de cilinder
makkelijk herkenbaar. Na het bespijkeren van de cilinder wordt het mechaniek
weer in normale speelpositie geplaatst. Dit geschiedt door eerst de veren
weer op de hamers te plaatsen. Vervolgens wordt het mechaniek door middel
van de reguleerbout in de normale (speel)stand gebracht. Hierbij moet men er
op letten dat het mechaniek dusdanig gereguleerd wordt dat zowel de gewone
noten als de media notas duidelijk functioneren. Wanneer de media notas niet
functioneren betekent dit dat de hamers te dicht bij de snaren staan. Men
dient dan met de linkerhand het afstelmechaniek te manoeuvreren tot het in
de juiste stand gaat staan. Hierbij is grote voorzichtigheid geboden om het
mechaniek en het kamwiel niet te beschadigen. Zodra men een stand bereikt
heeft waarbij zowel de media notas als de gewone noten zander problemen goed
spelen, is de cilinder klaar voor gebruik. Nu is het moment aangebroken om
te luisteren naar eventuele fouten. Vooropgesteld zij dat niet aIle fouten
hersteld kunnen worden. Bovendien moet men een goed gehoor hebben om
bepaalde fouten te onderkennen. Met behulp van bet manuscript en het fixeren
van de plaats van het foutieve pinnetje wordt dit probleem opgelost.
Slordigheid bij het markeren, verschuiving van de cilinder door wisseling
ervan, overslaan van een maat bij bet markeren etc. kunnen onmogelijk
hersteld worden. Onze Ka'i orgel is een betrekkelijk fragiel instrument, dat
met de nodige zorg en behoedzaamheid behandeld moet worden.
Een aantal fouten met hun mogelijke oorzaken zijn: Als de repeterende noten
niet functioneren dan kan het zijn dat het mechaniek te dicht bij de snaren
zit. Als de melodienoten zwak klinken moet men de melodiesnaren en tevens de
spaties tussen de hamer en de snaren controleren. Ook kan het zijn dat de
hamerpinnen gebogen zijn. Wanneer er op de blanco cilinder krassen komen
gedurende het draaien betekent dit dat de cilinder te dicht bij het
mechaniek staat.
