Onze Kaha di Orgel of kortweg Ka'i orgel is
ontegeozeggelijk een van de pijlers van onze folklore. De oorspronkelijke "straatpiano"
uit Duitsland (1842) weld eind 19de eeuw via Italië en Venezuela op Curaçao
geïntroduceerd. De eerste arrangeur-toneurs van onze Ka'i orgel waren de
heren Horatio Sprock (1866-1949) en Rudolf Theodorus (Dodo) Palm
(1880-1950). Dodo maakte de speciale muziek-arrangementen voor de Ka'i
orgels en Horatio zorgde voor her markeren en bespijkeren van de muziek op
de cilinders. Rond 1910 waren de Ka'i orgels zo populair geworden, dat de
vraag her aanbod overtrof. De originele functie van de "straatpiano" was om
langs de straten te spelen en daarmee geld te verdienen. Dit gebeurt dog
steeds o.a. in de straten van Berlijn. In 1976, tijdens het bezoek van de
Amerikaanse president Carter aan
West-Berlijn, heb ik een replica van onze Ka'i orgel op de Kurfurstendamm
bespeeld. Vanzelfsprekend zonder begeleiding van de wiri. Ik heb het
instrument van binnen en van buiten bekeken. Het verschil met onze Ka'i
orgel was alleen in de afmetingen. De Berlijnse Ka'i orgel was iets kleiner
dan de onze. Van de bespeler kwam ik te weten dat men in de zomer in de
voomaamste straten van West Berlijn, "straatpiano"-muziek kon beluisteren.
Met uitzondering van Duitsland zijn de meeste "straatpiano's" (Ka'i orgels)
in Europa en ook in Noord-Amerika thans of museumstuk of "collector's item"
geworden. In het Caribisch gebied staan Aruba en Curaçao bekend als de enige
plaatsen waar nu nog een Ka'i orgel cultuur bloeit. Onze Ka'i orgel begon
vrij laat met het uitoefenen van z'n originele functie van "straatinstrument".
Met de komst van het toerisme kan men tegenwoordig steevast een Ka'i orgel
boren spelen in de straten of op de pleinen van Punda, zoals de Heerenstraat,
de Plaza Jojo Correa en her Gomezplein. Onze Ka'i orgel heeft aile facetten
van levenslust van de bevolking beïnvloed en gediend. De Ka'i orgel was
aanwezig bij alle festiviteiten, zoals doopfeesten, communiefeesten,
huwelijksfeesten, verjaardagen, "pick-nicks", en diende zelfs als "water
music" wanneer men bij volle maan in een pontje naar Zaquito voer. De
eenvoudige man, de midden stander en de kapitalist hebben alIen genoten van
de bijzondere muziek en de provocerende ritmiek van de Ka'i orgel gedurende
de jaren 1910-1950. Een aparte functie voor de Ka'i orgel was het spelen
tijdens de zogenaamde "tarai"-feesten in de Keukenstraat, Punda (±
1920-1930). De aantrekkingskracht van deze door prostituees georganiseerde
Ka'i orgel feesten was zo groot dat de dansvloer al stampvol jongelui was
voordat het feest good en wel was begonnen.
Voortdurende controle door de politie culmineerde in de "gevangennerning"
van de Ka'i orgel door brigadier Appel, die gamen met drie politieagenten de
Ka'i orgel naar her "fiskalaat" brachten. Dit was echter niet het einde van
de tarai dansen. Onze Ka' i orgel is een conserverend instrument. De walsen
en de tumba's van de Ka'i orgel klinken thans precies zoals zo'n honderd
jaar geleden. Het was daarom als een symbool van onze originele rumba in 2/4
maar en 2 delen van 8 maten dat de Ka'i orgel meeging in de Gran Marcha di
Karnaval van 1985 met zijn tumba di karnaval in 6/8 maar, bestaande uit
introductie, gevolgd door 2 delen van een ongedefinieerd aantal maten. In de
jaren 1938-1940 experimenteerde Rufo Wever op Aruba met Arubaanse Ka'i
orgels. Na de dood van Horatio Sprock in 1949 en van Dodo Palm in 1950
ontstond er een periode zonder ervaren arrangeur-toneurs op Curaçao.
Aanvankelijk brachten de Arubanen bun Ka'i orgels naar Curaçao om ze van
nieuwe cilinders te laten voorzien. Na 1950 brachten de Curaçaoenaars hun
Ka'i orgels naar Aruba om de cilinders door Rufo Wever te laten maken. Sinds
1955 heeft schrijver dezes op Curaçao voor de Ka'i orgels van de
Curaçaoenaars Serapio Pinedo, Fefe Pieter en Juchi Rosenda stukken
gearrangeerd en de de cilinders gemarkeerd. Het bespijkeren geschiedde door
hetrokkenen zelf. Op Curaçao zijn er diverse musici die met de nodige dosis
doorzettingsvermogen het vak van arrangeur-toneur kunnen leren. Voor het is
deze handleiding geschreven, in de hoop dat zij in de toekomst onze Ka'i
orgel cilinders van goede muziek kunnen voorzien.
